Gebelikte beslenmede dikkat edilenler

Gebelikte beslenme, “iki kişilik yemek” sözüyle anlatılamayacak kadar farklı bir başlıktır. Enerji ihtiyacındaki artış sanıldığı kadar büyük değildir; buna karşılık bazı vitamin ve minerallere olan ihtiyaç belirgin biçimde artar. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.

Enerji ve besin ihtiyacı nasıl değişir

Gebeliğin ilk üç ayında enerji ihtiyacında genellikle belirgin bir artış olmaz. İkinci ve üçüncü üç aylık dönemde günlük enerji ihtiyacı bir miktar artar. Bu artış, öğünlerin iki katına çıkarılmasını gerektirmez.

Buna karşılık folik asit, demir, iyot, kalsiyum, B12 vitamini ve D vitamini gibi besin öğelerine olan ihtiyaç daha belirgin artar. Bu nedenle gebelikte önemli olan miktardan çok içeriktir: tabağın çeşitliliği öne çıkar.

Hangi takviyenin kullanılacağına hekim karar verir. Folik asit ve demir gibi takviyeler gebelikte sık kullanılır; ancak doz ve süre kişiye göre belirlenir. Kendi başına yüksek dozda vitamin kullanılması uygun değildir; bazı vitaminler yüksek dozda zararlı olabilir.

Ağırlık artışı

Gebelikte ağırlık artışı beklenen ve gerekli bir durumdur. Ne kadar artışın uygun olduğu, gebelik öncesi vücut kütle indeksine ve tekil ya da çoğul gebelik olmasına göre değişir. Bu nedenle herkes için tek bir sayı verilmez.

Gebelikte ağırlık kaybettirmeye yönelik kısıtlayıcı düzenler uygulanmaz. Ağırlık artışının beklenenin belirgin biçimde altında ya da üstünde seyretmesi durumunda takip eden hekimle görüşülür.

Sık görülen şikâyetler

Bulantı ve kusma. Özellikle ilk üç ayda sıktır. Küçük ve sık öğünler, yağlı ve ağır kokulu yiyeceklerden uzak durmak, sabah yataktan kalkmadan önce kuru bir şey yemek çoğu kişide yardımcı olur. Kusma sık ve şiddetliyse, ağızdan hiçbir şey alınamıyorsa hekime başvurulması gerekir.

Mide yanması. Öğünleri küçültmek, yemekten sonra bir süre uzanmamak, yatarken baş kısmını yükseltmek genel olarak önerilir.

Kabızlık. Lif alımının ve su tüketiminin artırılması, mümkünse düzenli yürüyüş yardımcı olabilir.

Demir eksikliği. Gebelikte sık görülür. Demir içeren besinlerin C vitamini kaynaklarıyla aynı öğünde alınması emilime katkı sağlar. Çay ve kahvenin öğünle birlikte içilmesi emilimi azaltır.

Kaçınılması önerilenler

Aşağıdaki başlıklar gıda güvenliği açısından öne çıkar:

• Çiğ ya da az pişmiş et, tavuk, balık ve deniz ürünleri
• Çiğ ya da az pişmiş yumurta ve içeriğinde çiğ yumurta bulunan hazırlıklar
• Pastörize edilmemiş süt ve bu sütten yapılmış peynirler
• Yıkanmamış sebze ve meyveler
• İşlenmiş şarküteri ürünlerinin pişirilmeden tüketilmesi
• Cıva içeriği yüksek olabilen büyük balık türleri
• Alkol: gebelikte güvenli bir miktarı tanımlanmamıştır, tamamen bırakılması önerilir
• Kafein: günlük miktarın sınırlandırılması önerilir; çay, kahve, kola ve çikolata birlikte hesaplanır

Bitkisel çaylar ve bitkisel karışımlar “doğal” oldukları için güvenli sayılmaz; gebelikte kullanılacaksa hekime sorulması uygun olur.

Ne zaman hekime başvurulmalı

• Kanama ya da karın ağrısı
• Şiddetli ve sürekli kusma, ağızdan hiçbir şey alınamaması
• Ani ve belirgin ödem, şiddetli baş ağrısı, görmede bulanıklık
• Ateş
• Bebek hareketlerinde azalma
• Aşırı susama ve çok idrara çıkma

Bu durumlar beslenme düzenlemesiyle değerlendirilmez; doğrudan hekime başvurulur.

Gebelik şekeri

Gebelikte kan şekeri yüksekliği (gestasyonel diyabet), belirli haftalarda yapılan taramalarla değerlendirilir. Tanı konulduğunda beslenme planlaması tedavinin önemli bir parçası olur; öğün düzeni, karbonhidrat dağılımı ve kan şekeri takibi birlikte planlanır. Bu planlama, takip eden hekimle birlikte yürütülür.

Emzirme dönemi

Emzirme döneminde enerji ve sıvı ihtiyacı artar. Bu dönemde de kısıtlayıcı düzenler uygun değildir. Annenin beslenmesinin sütün içeriğine etkisi sınırlıdır; ancak annenin kendi besin depoları için çeşitli beslenmesi önemlidir. Bebekte huzursuzluk görüldüğünde tüm besin gruplarını sırayla çıkarmak yerine, durumu hekimle değerlendirmek uygun olur.

Vejetaryen ya da vegan beslenen gebeler

Bitkisel ağırlıklı beslenme gebelikte de sürdürülebilir; ancak planlama daha dikkatli yapılır. Öne çıkan başlıklar şunlardır: B12 vitamini (hayvansal gıda tüketilmiyorsa takviye gerekir, kararı hekim verir), demir, çinko, kalsiyum, iyot ve omega-3 yağ asitleri.

Protein ihtiyacı baklagiller, tam tahıllar, kuruyemiş ve yağlı tohumların gün içinde çeşitlendirilmesiyle karşılanabilir. Bitkisel kaynaklı demirin emilimi hayvansal kaynaklı demire göre daha düşüktür; C vitamini kaynaklarıyla aynı öğünde alınması emilime katkı sağlar.

Bu dönemde beslenme planının hekim takibiyle birlikte yürütülmesi ve gerekli tetkiklerin izlenmesi önemlidir.

Öğün düzeni ve sıvı

Gebelikte mide hacmi ilerleyen haftalarda daralır; bu nedenle küçük ve sık öğünler çoğu kişide daha rahattır. Sıvı ihtiyacı artar; su ihtiyacı kişiye göre değişmekle birlikte gün içinde düzenli aralıklarla içilmesi önerilir. Ödem varsa sıvı kısıtlaması kendi başına yapılmaz, hekime danışılır.

Kapanış

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; muayene, tanı ya da kişiye özel beslenme planının yerine geçmez. Gebelik takibi hekim tarafından yürütülür. Beslenme planlaması için Tire’deki ofiste ya da online görüşme ile değerlendirme yapılabilir.