Çocuklarda beslenme alışkanlığı nasıl kurulur

Çocukluk döneminde kurulan beslenme alışkanlıkları, yetişkinlikte de büyük ölçüde sürer. Bu dönemde amaç kısa vadeli bir düzen kurmak değil, çocuğun yemekle kurduğu ilişkiyi sağlıklı bir zemine oturtmaktır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.

Çocukta beslenme neden yetişkinden farklıdır

Çocuk büyümektedir. Bu nedenle çocuklarda amaç, çoğu zaman ağırlık kaybı değil, büyümenin kendi eğrisinde devam etmesidir. Çocukta uygulanan kısıtlayıcı düzenler büyümeyi, kemik gelişimini ve okul başarısını etkileyebilir. Bu yüzden çocukların beslenme planlaması yetişkin planının küçültülmüş hali değildir.

Çocuklarda iştah gün içinde ve haftalar arasında dalgalanır. Bir gün çok az, ertesi gün beklenenden fazla yemek yenebilir. Değerlendirme tek bir güne değil, birkaç haftanın toplamına bakılarak yapılır.

Yemek seçme davranışı

İki-altı yaş arasında yeni yiyeceklere karşı çekingenlik sık görülür ve gelişimin olağan bir parçasıdır. Bir yiyeceğin kabul edilmesi için tabakta birçok kez görülmesi gerekebilir. Bu dönemde şu yaklaşımlar genel olarak önerilir:

• Yeni yiyeceği küçük miktarda, baskı yapmadan tabağa koymak
• Aynı yiyeceği farklı hazırlanış biçimleriyle tekrar sunmak
• Yemeği ödül ya da ceza olarak kullanmamak
• Tatlıyı “iyi davranış karşılığı” haline getirmemek
• Çocuğun ne kadar yiyeceğine kendisinin karar vermesine alan bırakmak

Ailenin rolü, ne sunulacağına ve ne zaman sunulacağına karar vermektir. Ne kadar yeneceği konusunda çocuğun tokluk hissine alan bırakmak, uzun vadede iştah düzeninin korunmasına yardımcı olur.

Evin düzeni çocuğun düzenidir

Çocuk, söylenenden çok görüleni öğrenir. Evde sebze yenmiyorsa çocuğun sebze yemesini beklemek gerçekçi olmaz. Şu başlıklar tüm ev için geçerlidir:

• Mümkün olan öğünlerin birlikte, sofrada yenmesi
• Yemek sırasında ekranın kapalı olması
• Şeker eklenmiş içeceklerin evde sürekli bulunmaması
• Su alışkanlığının küçük yaşta kurulması
• Kahvaltının atlanmaması
• Uyku düzeninin korunması

Okul dönemi

Okul döneminde beslenme, günün akışına bağlıdır. Kahvaltı yapmadan çıkılan sabahlar, okulda dikkat ve öğrenme üzerinde etkili olabilir. Beslenme çantasının içeriği kadar, çocuğun çantasındaki yiyeceği yiyecek zamanı olup olmadığı da önemlidir.

Ergenlik döneminde büyüme hızlanır, enerji ve besin ihtiyacı artar. Bu dönemde görülen atıştırma isteği, çoğu zaman artan ihtiyaca bağlıdır. Ergenlerde ayrıca beden algısıyla ilgili konular öne çıkar; kısıtlayıcı beslenme denemeleri bu yaşta yaygındır ve dikkatle izlenmesi gerekir.

Ne zaman değerlendirme gerekir

Aşağıdaki durumlarda hekim değerlendirmesi uygun olur:

• Büyüme eğrisinde durma ya da düşme
• Ağırlık kaybı
• Çok az sayıda yiyeceği kabul etme, birçok besin grubunu tamamen reddetme
• Yutma güçlüğü, öğürme, sık kusma
• Uzun süren kabızlık ya da ishal
• Sürekli yorgunluk, solukluk, sık hastalanma
• Yemek yeme konusunda belirgin kaygı, öğün sonrası suçluluk, gizli yeme
• Ergende ağırlık ya da beden algısıyla ilgili yoğun uğraş

Bu bulguların bir kısmı çocuk hekimi tarafından değerlendirilmesi gereken durumları işaret eder. Gerekli görülürse beslenme planlaması bu değerlendirmenin ardından yapılır.

Değerlendirmede bakılanlar

Çocuk için görüşmede genel olarak şunlar konuşulur: büyüme kayıtları, doğum ve beslenme öyküsü, günlük öğün düzeni, ev içindeki yemek alışkanlıkları, okul düzeni, uyku ve hareket. Ölçümler tek başına değil, çocuğun kendi büyüme eğrisi üzerinden değerlendirilir. Aile de sürecin parçasıdır; plan yalnızca çocuğa verilen bir liste değildir.

Sık görülen iki durum

Kabızlık. Çocuklarda sık görülür. Lif kaynaklarının (sebze, meyve, kuru baklagil, tam tahıl) ve su tüketiminin artırılması, tuvalet alışkanlığının düzene girmesi ve hareketin artması genel olarak önerilir. Kabızlığa karın ağrısı, kanlı dışkılama, ağırlık kaybı ya da büyümede yavaşlama eşlik ediyorsa çocuk hekimine başvurulmalıdır.

Demir eksikliği. Özellikle bebeklik ve ergenlik döneminde sık görülür. Solukluk, çabuk yorulma, iştahsızlık ve dikkat dağınıklığı görülebilir. Demir içeren besinlerin C vitamini kaynaklarıyla birlikte verilmesi emilime katkı sağlar; süt ve çayın öğünle birlikte verilmesi emilimi azaltır. Tanı ve takviye kararı hekime aittir.

Süt ve süt ürünleri

Süt çocukluk döneminde önemli bir kalsiyum kaynağıdır; ancak çok fazla süt tüketimi diğer yiyeceklerin yerini alabilir ve demir eksikliğine zemin hazırlayabilir. Günlük miktar yaşa göre değişir. Bebeklerde inek sütünün başlanma zamanı ve miktarı hekim önerisiyle belirlenir.

Kapanış

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; muayene, tanı ya da kişiye özel beslenme planının yerine geçmez. Çocuğunuzun büyümesi ya da beslenmesiyle ilgili bir endişeniz varsa öncelikle çocuk hekimine başvurmanız uygun olur. Beslenme planlaması için Tire’deki ofiste ya da online görüşme ile değerlendirme yapılabilir.